 Iedere rechtgeaarde koiliefhebber kent ze wel of heeft er ten minste één
in zijn bezit: Koi Nobori, wapperende windvanen in de vorm van een karper. Veel
mensen vinden ze vooral decoratief. Maar dat is zeker niet het enige waaraan de
Koi Nobori zijn bestaansrecht ontleent. Over de Dag van de Jongen en vlaggen
voor wereldvrede.
De Japanse cultuur staat bol van
symbolen en mystieke tradities. De Koi Nobori zijn een sprekend voorbeeld
daarvan. De vaak prachtig gekleurde windwanen in de vorm van een karper worden
uit papier en stof vervaardigd. Bevestigd aan een mast doet de wind de rest.
Het is vooral op 5 mei, de ‘Dag
van de Jongen’, dat de Koi Nobori hoogtij viert. De windvaan staat symbool voor
de karper, en alles waar deze vis voor staat. Niet alleen is de karper het
symbool van wilskracht en volharding, ook staan liefde, mannelijkheid en geluk
– letterlijk - hoog in het vaandel. Overigens wordt met de Koi Nobori niet
enkel de gekleurde Nishikigoi verbeeld. Koi is het Japanse woord voor karper en
heeft dus tevens betrekking op de ‘gewone’, grauwe karper.
“Dapper en moedig dat hij is, zwemt hij
heldhaftig stroomopwaarts. Op naar het volwassen leven.”
De vis van de krijgers
De karper is de vis van de
krijgers (samoerai). Dapper en moedig dat hij is, zwemt hij heldhaftig
stroomopwaarts. Op naar het volwassen leven. Het zijn vooral deze kwaliteiten,
waaronder volharding en uithoudingsvermogen, die men in Japan graag in een
jongen ziet. Hoewel vijf mei oorspronkelijk de ‘Dag van de Kinderen’ was,
worden op die dag in Japan met name jongens en mannen in het zonnetje gezet.
De ‘Dag van de Jongen’ maakt
overigens onderdeel uit van de ‘Golden Week’, een aaneenschakeling van
officiële feestdagen in Japan. Begin mei vormt daarmee meteen de belangrijkste
verlofperiode in het land van de rijzende zon. Enkel tijdens de ‘Golden Week’,
de dagen rond Oud en Nieuw en tijdens de Obon-feesten in augustus (waarbij
overledenen worden herdacht) wordt het door bedrijven getolereerd dat
werknemers een weekje vrij nemen. Drie of vier weken vakantie vieren, zoals dat
in Europa heel normaal is, is voor het nijvere volk uit het oosten totaal
ondenkbaar.
Maar dan nog: zelfs in de ‘Golden
Week’ kent de Japanse koikweker geen rust. Het is de periode waarin hij vaak zijn laatste selectieronde maakt
voor wat betreft zijn éénjarige Koi (tosai). Wetende dat slechts een beperkt
aantal vissen aan de selectiecriteria voldoen en de kweker tevens geen
overbezetting in zijn moddervijvers wenst, worden nog heel wat tategoi tosai van het predikaat tateshita voorzien. Met name de noodzaak
van een lage bezettingsgraad noopt de kweker tot de verkoop van deze hoogwaardige
Koi. Wat overigens niet betekent dat deze Koi niet zeer de moeite waard zijn
tijdens een eventuele koihunt!
De traditie van de Koi Nobori
Vol trots geven Japanse familie
op de vijfde dag van mei kennis van de geboorte van een zoon door het oplaten
van een Koi Nobori. Op zijn Japans is het dan Tango-no-Sekku, de feestdag ter begroeting van de zomer, een dag
waarop ouders tal van hapjes verzorgen en het huis op traditionele wijze
versieren. Met hapjes worden onder andere bedoeld kashiwamochi (rijstcake omwikkeld door eikenblad) en chimaki (plakkende rijst in bamboeblad).
Bij het versieren van het huis hoort behalve het oplaten van een Koi Nobori ook
het opzichtig in huis plaatsen van de zogenaamde yoroi-kabuto, een rijkelijk versierd samoerai-harnas voor hoofd en
bovenlichaam.
Op de ‘Dag van de Jongen’ blijft
het niet enkel bij de kennisgeving van de geboorte van een zoon. De
gelukbrengende karper begeleidt de mensen hun leven lang. De Japanse jongeman
die als student voor zijn examen slaagt, krijgt een Koi die in de plaatselijke
rivier wordt uitgezet. Ten teken dat hem een goede toekomst wacht, waarin hij
de kracht ontwikkelt om wat betreft lichaam én geest tegen het leven in te
zwemmen.
Oorsprong
Koi Nobori vinden hun oorsprong
in het gebruik van vaandels door samoeraikrijgers op het slagveld. Zij trokken
ten strijde in yoroi (krijgskledij),
met vaandels in alle kleuren en maten. Pas later ontstond er een voorkeur voor een
associatie met de karper. Wanneer men is begonnen met de viering van de vijfde
mei als ‘Dag van de Jongen’ is niet met zekerheid te zeggen. Vermoedelijk vindt
de feestdag zijn oorsprong in de periode van Keizerin Suiko (593-628 n.Chr.),
de eerste vrouwelijke keizer uit de Japanse geschiedenis. In haar tijd was er overigens
ook al sprake van Hinamatsuri, de
‘Dag van het Meisje’ of ‘Poppendag’, dat op 3 maart werd (en wordt) gevierd,
maar nog altijd geen nationale feestdag is. Pas na de Tweede Wereldoorlog, in
1948, verordende de Japanse overheid de 5e mei tot een nationale
feestdag om het geluk van alle kinderen te vieren en uitdrukking te
geven aan de dankbaarheid naar de moeders des lands.
Vlaggen voor
wereldvrede
Wie nu denkt dat Koi Nobori een exclusief aan de Japanner
voorbehouden gebruik is, heeft het goed mis. Ook in Europa, en met name in
Frankrijk en Duitsland, heeft de feestdag zijn weg gevonden. In Frankrijk vindt
dit jaar de vijfde editie plaats van het wereldfestival voor de kinderen. In
samenwerking met de Japanse ambassade en UNESCO vinden in ten minste zes grote
Franse steden gedurende de maand mei festiviteiten plaats met als thema:
promotie van een geweldloze cultuur en vrede voor alle kinderen wereldwijd. Koi
Nobori vormen hier een grensoverschrijdend medium ter bestrijding van het
kwaad.
Het artikel Koi Nobori verscheen ook in Koi Wijzer 29, Keizerrijk Nishikigoi.
Is hiermee je belangstelling voor het magazine Koi Wijzer gewekt? Kijk dan hier voor meer informatie!
Lees ook:
De Nationale Koi- en Vijverdagen
|
